თბილისის უკანონო მიშენებები

თბილისის ურბანული ქსოვილი მუდმივი ცვლილების პროცესშია, თუმცა ქალაქის განვითარებას ხშირად უკანონო მიშენებების პრაქტიკა აფერხებს. ეს ფენომენი არა მხოლოდ არქიტექტურულ ქაოსს ქმნის, არამედ სერიოზულ საფრთხეს უქმნის უსაფრთხოებასა და საერთო საცხოვრებელ გარემოს. რა შედეგები მოაქვს თვითნებურ მშენებლობებს დედაქალაქისთვის და რატომ რჩება ეს საკითხი წლების განმავლობაში გადაუჭრელ გამოწვევად?

ეს გაფართოებები არა მხოლოდ არღვევს ურბანულ რეგულაციას, არამედ კრიტიკულ საფრთხეს უქმნის მოსახლეობას. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებია, საქართველოს მთავრობამ გაამკაცრა კანონები მშენებლობის რეგულირებისთვის, ეს ზომები ძირითადად ახალ პროექტებზეა ფოკუსირებული და უგულებელყოფს უფრო აქტუალურ პრობლემას: ადრე მიშენებულ უკანონო მოდიფიკაციებს.

პრობლემის სათავე არც ისე შორეულ წარსულშია საძებნელი. თბილისის საცხოვრებელი კორპუსების დიდი ნაწილი საბჭოთა პერიოდში აშენდა, განსაკუთრებით ხრუშჩოვისა და სტალინის მმართველობის დროს. მსგავსი შენობები იგებოდა სწრაფად, იაფად და მიზნად ისახავდა საბინაო პრობლემის დროებით გადაწყვეტას. ეს იყო საცხოვრებლები მუშათა კლასისთვის, რომლებიც მთელ დღეს სამსახურში ატარებდნენ. ამიტომაც ისინი სწრაფად აშენდა და ხანმოკლე მომავალი ჰქონდა ნაწინასწარმეტყველები. თბილისის „ხრუშჩოვკებს“ კარგა ხანია ექსპლუატაციის ვადა ამოწურული აქვს. როდესაც საბჭოთა კავშირი დაინგრა, საქართველოს პოლიტიკურმა და ეკონომიკურმა არასტაბილურობამ ბევრ მცხოვრებსა და დეველოპერს მისცა საშუალება, უკანონო გაფართოებები დაემატებინათ ამ ისედაც სუსტი სტრუქტურებისთვის. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომი წლები ქაოსური პერიოდია საქართველოს ისტორიაში. ამიტომაც, თუ ოჯახს გაფართოება სჭირდება, ახალ სახლზე ფიქრის ნაცვლად უკვე არსებულს ამატებს ოთახს. მიუხედავად იმისა, რომ ასჯერ უფრო მეტად საშიში ხდება იქ ცხოვრება, მიუხედავად არაესთეტიკურობისა და დაუცველობის გრძნობისა, ფაქტია, ქართველებმა ახალნაპოვნი თავისუფლება სახლების დამახინჯებაში გამოიყენეს.

რა რისკებს შეიცავს მიშენებები?

მიწისძვრის საფრთხე

საბჭოთა ეპოქის კორპუსების კონსტრუქცია არ არის გათვლილი დამატებით დატვირთვაზე. გამაგრების გარეშე ეს სტრუქტურები ნგრევის საფრთხის ქვეშაა და ზუსტად ისევეა საშიშია, როგორც გამოიყურება. თბილისი ალპურ-ჰიმალაურ სეისმოაქტიურ სარტყელს მიეკუთვნება. ანუ მიწისძვრა ჩვენი

დედაქალაქისთვის უცხო მოვლენა არ არის, ასეთ შენობებში კი ზომიერმა სეისმურმა აქტივობამაც კი შეიძლება ნგრევა გამოიწვიოს. ექსპერტები შიშობენ, რომ ძლიერ მიწისძვრას ამ შენობების უმრავლესობა ვერ გაუძლებს.

ხანძრის საფრთხე

ამ უკანონო მშენებლობებს ხშირად არ გააჩნია სახანძრო გასასვლელები, სათანადო იზოლაცია ან პროფესიონალური ელექტროგაყვანილობა. ეს მნიშვნელოვნად ზრდის ხანძრის ალბათობას, რადგან გაუმართავი გაყვანილობა და საგანგებო გასასვლელების არარსებობა ართულებს მცხოვრებლების დროულად ევაკუაციას. როგორც ცნობილია, თბილისის საცხოვრებელ კორპუსებში ხანძრების თითქმის 40% მიშენებებში ჩნდება.

ეკოლოგიური ასპექტები

ცუდი მშენებლობა იწვევს სანიტარიული ნორმების დარღვევას, მათ შორის არასათანადო ვენტილაციასა და ხშირად წყლის გაჟონვასაც. ცუდი ვენტილაციისა და წყლის თუნდაც უმნიშვნელო გაჟონვის შემთხვევაში ჩნდება ობი და ჯანმრთელობის დამაზიანებელი სხვა საფრთხეები, რამაც შეიძლება სხვადასხვა მძიმე დაავადების გავრცელებას შეუწყოს ხელი. მეტიც, ეს დაურეგულირებელი გაფართოებები კიდევ უფრო მეტად ტვირთავს ქალაქის უკვე პრობლემატურ ნარჩენების მართვის სისტემას.

მრავალსართულიან ბინაზე მიშენების აკრძალვის შესახებ კანონი ძალაში 2007 წელს შევიდა, შესაბამისად, თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახური მხოლოდ ამ თარიღამდე მიშენებული ობიექტების ლეგალიზაციას ახდენს.

2009 წელს შეიცვალა დადგენილება მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ. 2010 წელს გადაწყდა, რომ ყველა უკანონო ან ავარიული მიშენება დაექვემდებარებოდა დემონტაჟს, თუმცა, როგორც ჩანს, დაპირება დაპირებად დარჩა. 2018 წლიდან თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე რეგულაციები გამკაცრდა და ჯარიმის მოცულობა ახლა 10000 ლარიდან 30000 ლარამდე მერყეობს. ჯარიმის სიდიდე დამოკიდებულია იმაზე, თუ სად მიმდინარეობს უკანონო მშენებლობა. კერძო საკუთრებაზე ფულადი სანქცია შედარებით მცირეა, მაშინ როცა სახელმწიფო ქონებაზე - უფრო მკაცრი. ასევე, განსხვავებულია უკანონო მშენებლობის სიმძიმე. მაგალითად, აივნის მიშენების შემთხვევაში ჯარიმა შედარებით დაბალი იქნება, ხოლო მთელი სართულის დაშენებისას - გაცილებით მაღალი. გარდა ჯარიმისა, მოქმედი რეგულაციების თანახმად, კანონდარღვევის შემთხვევაში დამრღვევს არა მხოლოდ დააკისრებენ ჯარიმას, არამედ თვითნებურად აშენებული ან მიშენებულ/დაშენებული კონსტრუქციებიც მყისვე დაექვემდებარება დემონტაჟს.