როგორ შეცვალა აგურზე დაწესებულმა გადასახადმა ინგლისის არქიტექტურა?

ხანდახან არქიტექტურის ცვლილების მიზეზი ახალი ტექნოლოგია ან ახალი ესთეტიკური იდეა არ არის. ზოგჯერ ამის უკან გაცილებით პრაქტიკული მიზეზი დგას - გადასახადი.

1784 წელს ბრიტანეთის მთავრობამ აგურზე გადასახადი დააწესა. ეს გადაწყვეტილება ამერიკის დამოუკიდებლობის ომის შემდეგ დაგროვილი სახელმწიფო ხარჯებისა და ვალების დაფინანსებას უკავშირდებოდა. გადასახადი 1850 წლამდე მოქმედებდა და ათწლეულების განმავლობაში მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდა სამშენებლო პრაქტიკაზე.

გადასახადის პირობებში მშენებლობისთვის საჭირო აგურის რაოდენობა უკვე მხოლოდ ტექნიკური საკითხი აღარ იყო, რაც უფრო მეტი აგური იყო საჭირო, მით უფრო იზრდებოდა მშენებლობის ხარჯიც. ამიტომ მშენებლები და მწარმოებლები სხვადასხვა გზით ცდილობდნენ გადასახადის გავლენის შემცირებას.

ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო გამოსავალი თავად აგურის ზომის გაზრდა იყო. თუ ერთი აგური უფრო დიდი იქნებოდა, იმავე კედლის ასაშენებლად ნაკლები აგური იყო საჭირო. ასეთი დიდი ზომის "Tax Bricks“-ის გამოყენება მართლაც გვხვდება იმ პერიოდის შენობებში. მოგვიანებით ხელისუფლებამ ამ პრაქტიკასაც უპასუხა: 1801 წელს აგურის ზომაზე სტანდარტი შემოიღეს და დიდი ზომის აგურებზე გადასახადი გააორმაგეს.

თუმცა გადასახადის გავლენა მხოლოდ აგურის ზომით არ შემოიფარგლა.

ზოგიერთ რეგიონში მშენებლები ალტერნატიულ მასალებს მიმართავდნენ. მაგალითად, აღმოსავლეთ ინგლისში გავრცელდა თიხის დიდი ბლოკებითა და მიწის მასალებით აგებული კედლები, რომლებიც ჩვეულებრივ გამომწვარი აგურის გადასახადს არ ექვემდებარებოდა. Historic England აღნიშნავს, რომ XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისში ასეთი ნაგებობების გავრცელებას სწორედ აგურისა და სხვა სამშენებლო მასალების გადასახადებიც უკავშირდებოდა.

გადასახადმა საინტერესო გავლენა იქონია კედლების ფორმაზეც. ამის ერთ-ერთი მაგალითია ე.წ. crinkle-crankle walls - ტალღისებურად, მოხვეული ხაზით აშენებული აგურის კედლები. ასეთი ფორმა საშუალებას იძლეოდა კედელი ერთი აგურის სისქის ყოფილიყო და ნაკლები მასალა დასჭირვებოდა. Historic England-ის მიხედვით, ამ ტიპის კედლების გავრცელება განსაკუთრებით შესამჩნევი გახდა სწორედ 1784-1850 წლებში, როდესაც Brick Tax მოქმედებდა.

ამ ისტორიის ყველაზე საინტერესო ნაწილი კი ის არის, რომ გადასახადი პირდაპირ არ "ქმნიდა“ ახალ არქიტექტურულ სტილს, მაგრამ მან მშენებლობის ეკონომიკური პირობები შეცვალა. როცა კონკრეტული მასალა ძვირდება, არქიტექტორები და მშენებლები იწყებენ მის შემცირებას, ჩანაცვლებას ან უფრო ეფექტიანად გამოყენებას.

ეს მაგალითი კარგად აჩვენებს, რამდენად მჭიდროდ არის დაკავშირებული არქიტექტურა ეკონომიკასთან. მასალის ფასი, გადასახადები და სამშენებლო რეგულაციები საბოლოოდ შეიძლება აისახოს არა მხოლოდ შენობის ღირებულებაზე, არამედ მის ფორმაზე, მასალასა და გარეგნობაზეც.

და ეს მხოლოდ აგურის გადასახადის ისტორია არ ყოფილა - XVIII საუკუნის ინგლისში მსგავსი ეფექტი ჰქონდა სხვა სამშენებლო და საყოფაცხოვრებო გადასახადებსაც. მაგალითად, ფანჯრების გადასახადის გამო ზოგიერთი სახლის მფლობელი ფანჯრებსაც კი ამცირებდა ან კეტავდა, რათა გადასახადი ნაკლები ყოფილიყო.