საკუთრების აღიარება სასამართლოს გზით - დაპატრონების პროცედურა დეტალურად

დაპატრონებული ქონება წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სამართლებრივ ინსტიტუტს, რომელიც გულისხმობს საკუთრების უფლების წარმოშობას ფაქტობრივი ფლობის საფუძველზე. საქართველოში ხშირია შემთხვევები, როდესაც მოქალაქე ფლობს უძრავ ქონებას მრავალი წლის განმავლობაში, თუმცა საკუთრების უფლება არ აქვს რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. ასეთ სიტუაციებში, საქართველოს კანონმდებლობა საშუალებას იძლევა, რომ პირი სასამართლოს გზით მოითხოვოს საკუთრების უფლების აღიარება დაპატრონების საფუძველზე, რაც სამართლებრივად ცნობილია როგორც პრესკრიპცია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, დაპატრონება არის ისეთი ფლობა, როდესაც პირი ქონებას ფლობს ისე, თითქოს იგი საკუთრებაა მისი. ამასთან, ფლობა უნდა ხორციელდებოდეს კეთილსინდისიერად, ღიად და უწყვეტად. სწორედ ამ პრინციპების დაცვა წარმოადგენს საკუთრების უფლების პრესკრიპციულად მიღების წინაპირობას. სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, კეთილსინდისიერი ფლობა ნიშნავს, რომ ფლობელი დარწმუნებულია საკუთრების კანონიერებაში, ღია ფლობა - რომ მისი ფლობა ყველასთვის ცნობილია და არ არის ფარული.

კანონის მიხედვით, უძრავ ქონებაზე დაპატრონების ვადა შეადგენს 10 წელს, თუ ფლობა კეთილსინდისიერი და უწყვეტია. ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ ფლობა არ არის კეთილსინდისიერი, ანუ პირი იცის, რომ ქონება სხვას ეკუთვნის, ვადა იზრდება 20 წლამდე. აღნიშნული რეგულაცია განსაზღვრულია სამოქალაქო კოდექსით. დაპატრონების ვადის გასვლის შემდეგ, ფლობელს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით, რის შემდეგაც მიღებული გადაწყვეტილება წარმოადგენს საფუძველს საჯარო რეესტრში საკუთრების.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ დაპატრონება ვერ წარმოშობს საკუთრების უფლებას იმ შემთხვევაში, თუ ქონება დაკავებულია უკანონოდ — მაგალითად, თვითნებურად ან მესაკუთრის ნების წინააღმდეგ. ასეთ შემთხვევაში, ფლობა არ ითვლება კეთილსინდისიერად და ვერ გადაიზრდება საკუთრებაში. შესაბამისად, დაპატრონების სამართლებრივი შედეგი წარმოიშობა მხოლოდ მაშინ, როდესაც პირი ფლობს ქონებას სამართლიანი საფუძვლით და არ არსებობს მესაკუთრის პრეტენზია. კანონმდებლობა ასევე იცავს თავდაპირველი მესაკუთრის ინტერესებს.

დაპატრონების შედეგად საკუთრების უფლების აღიარება ხდება სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რის შემდეგაც საკუთრება რეგისტრირდება საჯარო რეესტრში. საჯარო რეესტრის ჩანაწერი იძენს სისწორისა და კანონიერების პრეზუმფციას, რაც ნიშნავს, რომ მესამე პირები ვალდებულნი არიან აღიარონ ასეთი საკუთრება კანონიერად. ეს მექანიზმი განისაზღვრება „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონით. აღნიშნული რეგისტრაცია საბოლოოდ უზრუნველყოფს საკუთრების უფლების სამართლებრივ დაცვას და ქონების ბრუნვაში ჩართვის შესაძლებლობას.

სასამართლო პრაქტიკა მიუთითებს, რომ დაპატრონებით საკუთრების უფლების აღიარება მოითხოვს სამი ძირითადი გარემოების დამტკიცებას: ქონების უწყვეტი ფლობა მინიმუმ 10 წლის განმავლობაში, კეთილსინდისიერება და ღია ფლობა, ასევე მესაკუთრის მხრიდან პრეტენზიის არარსებობა. მხოლოდ ამ პირობების ერთობლიობით ხდება საკუთრების უფლების აღიარება და მისი სამართლებრივი ძალის მინიჭება.

შეჯამებით შეიძლება ითქვას, რომ დაპატრონება წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სამართლებრივ გზას საკუთრების უფლების დასამკვიდრებლად, განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც ქონება რეგისტრაციის გარეშეა დარჩენილი. აღნიშნული პროცესი იცავს მოქალაქეთა საკუთრების უფლებას და უზრუნველყოფს სამართლებრივ სტაბილურობას უძრავი ქონების ბაზარზე. საკუთრების უფლების საბოლოო რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში კი წარმოადგენს გარანტიას, რომ ქონება სრულად არის დაცული როგორც სამოქალაქო, ისე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი თვალსაზრისით.